پروژه SRTM سازمان فضایی امریکا (NASA)

SRTM مخفف کلمات Shuttle Radar Topography Mission یا ماموریت توپوگرافی راداری شاتل هست. این پروژه (تقریبا) از سال 1994 شروع شده و تا حال حاضر ادامه دارد. در این پروژه فضاپیمای شاتل ماموریت تهیه نقشه ای از زمین را دارد که در آن ارتفاعات ثبت شده باشند (نقشه توپوگرافی). مناطق تحت پوشش این پروژه فاصله بین عرض های جغرافیایی 56 درجه جنوبی تا 60 درجه شمالی است. (برای آشنایی با سیستم مختصات جغرافیایی ویدئوی دوم از فصل چهارم - زمین - را مشاهده کنید ).

س : فضاپیمای شاتل چطور می تونه ارتفاع پستی و بلندی زمین رو بدست بیاره ؟
ج : از طریق تصویربرداری استریو در طیف امواج رادیویی (راداری).

س : تصویربرداری استریو یعنی چی ؟
ج : یعنی از یک شیئ دو تا تصویر همزمان از دو نقطه گرفته بشه.

س : تصویربرداری استریو چطور میتونه ارتفاع سطح زمین رو بدست بیاره ؟
ج : براحتی !
دقیقا در چشم های ما هر لحظه داره همین اتفاق می افته. چشم های ما همزمان روی یک شیئ متمرکز هستند و این باعث میشه یک تصویر از اون شیئ به چشم راست ما برسه و یک تصویر هم از اون شیئ به چشم چپ ما برسه.

این عمل باعث میشه برای اجسامی که دور هستند زاویه خط دید دو چشم کوپکتر و برای اجسامی که به چشم ها نزدیک تر هستند زاویه خط دید دو چشم بزرگتر بشه. در علوم مختلف از جمله پزشکی به این زاویه، زاویه تقارب چشم ها یا Eyes Convergence Angle میگن.
در نهایت مغر با محاسبه این زاویه متوجه عمق اشیا نسبت به چشم ها میشه.
به عنوان مثال اگه یک دروازه بان فوتبال دید دو چشمی نداشته باشه قادر به فهمیدن فاصله توپ نیست و نمی تونه درست توپ رو بگیره.
یا اگر یک راننده دید دو چشمی نداشته باشه نمی تونه فاصله ها رو خوب تشخیص بده و احتمال تصادف داره.

شاتل پروژه  SRTM هم دقیقا همین کار رو انجام داده. در این پروژه یک بازوی بلند به طول حدودا 60 متر به شاتل متصل کردند و همزمان از خود شاتل و انتهای بازوی اون تصویر برداری راداری انجام میشه و در نهایت تصویر هر Sensor (سنجنده) داخل یک ماتریس ذخیره میشه (مراجعه به ویدئوی درس اول فصل ششم).

ماموریت SRTM ناسا

در نهایت از مقایسه نظیر به نظیر ماتریس های بدست آمده و کمی عملیات پردازش تصویر (Image Processing) ارتفاع پیکسل ها بدست میاد.

س : دقت پروژه SRTM چقدره ؟
ج : تا جایی که اطلاع دارم بالاترین دقتی که در این پروژه به صورت غیرنظامی بدست اومده 30 متر هست. یعنی ابعاد پیکسل ها بر روی زمین برابر با یک مربع با اضلاع 30 متر هست. به این معنی که اگر شما عارضه ای با طول و عرض کمتر از 20 متر داشته باشید داخل نقشه SRTM قابل مشاهده نیست. به ماتریس نهایی که در اون ارتفاعات ثبت شده مدل رقومی (دیجیتالی) ارتفاعی یا Digital Elevation Model یا DEM گفته میشه.

نمونه ای از یک DEM (ماتریس) که در آن اعداد با درجات روشنایی مختلف نشان دهنده ارتفاع هستند.

س : نقشه های خروجی پروژه SRTM در دسترس همگان هست؟ چطور میشه SRTM رو دانلود کرد؟
ج : مستقیما در دسترس نیستند اما موسساتی در دنیا عملیاتی رو روی اون انجام میدن و پردازش شده اون در دسترس همگان هست. (در ویدئوهای فصل هشتم آموزش ArcGIS دوره GIS کاربردی، مفصل از این داده به عنوان منبع استفاده شده است).